Liszaj płaski mieszkowy (Lichen Planopilaris, LPP) to przewlekła choroba zapalna skóry owłosionej głowy, zaliczana do grupy łysień bliznowaciejących. Jest to odmiana liszaja płaskiego, w której dochodzi do autoimmunologicznego uszkodzenia mieszków włosowych. Proces zapalny prowadzi do ich trwałego zniszczenia, a w konsekwencji do nieodwracalnej utraty włosów i powstawania blizn.

Choroba najczęściej występuje u kobiet w średnim wieku, jednak może pojawić się również u mężczyzn oraz dzieci. Przyczyny rozwoju liszaja płaskiego mieszkowego nie zostały do końca poznane. Uważa się, że kluczową rolę odgrywa nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego – aktywowane limfocyty T atakują struktury mieszków włosowych, wywołując przewlekły stan zapalny.

Wyróżnia się trzy główne postacie choroby:

• łysienie czołowe bliznowaciejące,
• łysienie bliznowaciejące w lokalizacji typowej dla łysienia androgenowego,
• zespół Grahama-Little’a-Piccardiego-Lassuera.

Objawy liszaja płaskiego mieszkowego mogą mieć różne nasilenie. Charakterystyczne są zanikowe, wygładzone ogniska na skórze głowy z całkowitym zanikiem ujść mieszków włosowych. Zmiany mogą występować miejscowo lub obejmować większe obszary skóry. Często obserwuje się okołomieszkowy rumień, nadmierne rogowacenie oraz złuszczanie naskórka. Chorobie mogą towarzyszyć dolegliwości takie jak świąd, pieczenie, ból skóry głowy czy nasilone wypadanie włosów.

LPP bywa związany z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, między innymi z bielactwem, cukrzycą czy toczniem rumieniowatym. Z tego względu diagnostyka powinna mieć charakter kompleksowy.

W rozpoznaniu choroby bardzo pomocna jest trichoskopia, czyli badanie skóry głowy i mieszków włosowych w dużym powiększeniu. W niektórych przypadkach konieczne jest również wykonanie biopsji skóry, która pozwala potwierdzić charakter zmian zapalnych i bliznowaciejących.

Liszaj płaski mieszkowy jest chorobą przewlekłą, o powolnym, ale postępującym przebiegu. U części pacjentów proces może samoistnie się wyciszać i przechodzić w fazę stabilizacji, jednak nawet mimo leczenia istnieje ryzyko dalszej utraty włosów. Wczesne rozpoznanie oraz szybkie wdrożenie terapii mają kluczowe znaczenie, ponieważ pozwalają ograniczyć aktywność stanu zapalnego i spowolnić proces bliznowacenia.

Łysienie czołowe bliznowaciejące (Frontal Fibrosing Alopecia, FFA) jest jedną z najczęstszych odmian liszaja płaskiego mieszkowego i należy do grupy łysień bliznowaciejących. Choroba najczęściej dotyczy kobiet w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie, jednak może występować również u młodszych kobiet, a rzadziej także u mężczyzn.

Charakterystycznym objawem FFA jest powoli postępujące cofanie się linii włosów w okolicy czołowo-skroniowej lub czołowo-ciemieniowej. Proces ten prowadzi do trwałej utraty mieszków włosowych i powstawania zmian bliznowaciejących. U wielu pacjentów obserwuje się także częściową lub całkowitą utratę brwi, szczególnie w ich bocznej 1/3 części, co często stanowi jeden z pierwszych objawów choroby. Zdarza się również utrata owłosienia na innych obszarach ciała.

Skóra objęta procesem chorobowym staje się wygładzona, jaśniejsza i lekko zanikowa. Typowe jest całkowite zaniknięcie ujść mieszków włosowych. W aktywnej fazie choroby mogą pojawiać się objawy stanu zapalnego, takie jak zaczerwienienie okołomieszkowe, pieczenie, świąd lub uczucie napięcia skóry.

Dokładna przyczyna rozwoju łysienia czołowego bliznowaciejącego nie została jeszcze w pełni wyjaśniona. Uważa się, że znaczenie mają zarówno zaburzenia immunologiczne, jak i predyspozycje genetyczne.

Podstawowym narzędziem diagnostyznym jest trichoskopia, która umożliwia ocenę skóry głowy i mieszków włosowych w dużym powiększeniu. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie biopsji skóry w celu potwierdzenia rozpoznania i oceny stopnia procesu zapalnego oraz bliznowacenia.